Gde se nalazimo:

Istorija

Naselje je vrlo staro. Slučajni fragmentarni nalazi materijalne kulture ukazuju da je ovde postojalo naselje još u prvim decenijama Rimske upravre u osvojenoj zemlji Dardanaca, odnosno početkom 2. veka. Svakako se radi o vojnom utvrđenju, a možda i civilnom podgrađu koje se vremenom razvilo u njegovoj blizini. Na mestu zvanom Ćelije, u gornjem delu sela, nalaze se ostaci temelja nepoznate stare građevine, koju je FELIKS KANIC označio kao rimski kastrum. Pred balkanske ratove u seoskom goblju bila je iskopana mermerna ploča sa latinskim natpisom. Priča se kako je ta ploča odneta u Beograd na ispitivanje, ali je potom u ratnom vihoru izgubljena. Kako ostaci građevine na Ćelijama nisu ispitani, niti su na ovoj lokaaciji vršena bilo kakva arheološka istraživanja, o rimskom kastrum u Gračacu nije moguće dati bliže i potpunije podatke. Ipak, na osnovu legendi, po uzgrednim fragmentarnim nalazima materijalne kulture, preko toponima i opštom uporednom analogijom, moguće je dati neke logične prtpostavke. Naravno, takve pretpostavke su, zavisno od budućih saznanja, podložne promene. Verovatno je kastrum u Gračacu bio omanje vojno utvrđenje, pored koga je, možda, nastalo i civilno naselje, što je inače bio dosta čest slučaj. Inače, kastrum je bio samo jedno u čitavom nizu utvrđenja koja su služila za kontrolu i bezbednost puteva preko provincije Gornje Mezije. Tada je kroz Gračac prolazila saobraćajnica koja je povezivala kičmu Balkana, Via Militaris (put Beograd - Niš), sa kasnije nazvanim kraljevskim putem, koji je sa Kosova, pored Ibra i dalje preko Šumadije, vodi u Podunavlje. Osim kastruma u Gračacu put od Kraljeva prema Kruševcu štitele su i utvrde u Ribnici (Rajanovac), u Osaonici (Stražba), Grabovcu (Jerinin grad), kod Kruševca i druge.

Sa Kosova, preko kopaoničkog rudnog basena, put je išao dolinom Ibra pod zaštito kastruma na čijem su temeljima kasnije nastale srednjovekovne tvrđave Maglič, Brvenik, Galič, Zvečan i druge. Na desnoj strani Ibra put je vodi kroz Pavlicu, Planu i Gokčanicu, pa je preko Velikih i Malih Kobasica i Stolova silazio u Žičko polje ispod utvrđenja Rajanovac. Ovde je jedan krak puta vodio Dragodinjaca i Otroka do Gračaca, a zatim dalje prema Kruševcu.U blizini Gračačkog kastruma postojao je i planinski put koji je preko prevoja Goča silazio u dolinu Rasine i preko Jankove klisure vodio u Toplicu. Osim kastrumasa vojnom posadom, duž puteva je bilo stanica za odmor, prenoćište, promenu konja i druge slične potrebe putnika.